Şora Batır Destanı

Bir zamanda bar eken
Şora Batır er eken
El işinde bir eken
Cav kaytarır er eken
Kırım degen yerinde
At otlatıp cürgende
Duşman keledi dalaga
Kazan kalasın almaga
Bunı esitgen Şoraşık
Kılışın beline kuşangan
Ok sadagın takıngan
Kazan coluna kapıngan
Bir düldüldey uşadıken
Şal atını şapkanda
Kaya tasdı caradıken
Atkışından atkanda
Cavurnuna ok tiyse
Cavun cavadı diydiken
Şekesine ok tiyse
Şıbın tisledi diydiken
Şekesinden kan şıksa
Terim şıgadı diydiken
Celkesinden kan şıksa
Celler esedi diydiken
Şora Batır er eken
Mingen atı ter eken
Elge kelgen cavlarga
Karşı şıkkan er eken

Mına sonday etip men sizge Şora Batır’dın masalın aytayım. Aytayım ama bu hayallep aytılgan tuvul kerşekten bolıp keşken bir masal. Zaten bolmagan bolsa aytılmaz edi derler.
Aytıyagım bir zamanda bir han bar eken. So hanga şalışgan otuz toguz adam bar eken. Bunlardın üstünde de kırkınşısı Narik degen birevü bar eken. Künlerdin birinde han özinin bir beziri men barabar saraydın bakşasında kıdırıp cürgende Narik’din olardın kasında basın iyip selam berip keşkenin köredi, bezirine karap:

-Bu Narik bek şalışkır em bek tuvru bir kisi. Yazık ki bu yaşına kelip taa üylenmey bekar bolıp cüredi. Onı üylendirmege bek tileymen dep aytadı. Sora han sözine davam etip bezirine:

-Erten Narik bir alasadı iyerlesin, sende al bir alasa; ketiniz de bir dolaşınız so menim elimdi. Kimdin kızın begense sonı aldırırman dep emir etedi

Ertesi küni bezir erte turadı. Narik’di şakırtıp:

– İyerle bir alasa özine biröv de maga diydi.

Minediler atlarına ketediler. Aksam bolup baradılar bir avulga, sonda kalıp konadılar. Erttemen turadılar da kene colga şıgadılar. Ketediler ketediler, kas kararmaga baslaganda baska bir avulga barıp yetediler. Bu kece de üyerde kalıp konadılar. Ertesi küni tagı da turıp atlarına atlanıp colga şıgadılar. Sonday etip oy-oydan, kır-kırdan, köy-köyden kün ketediler, ay ketediler. Boşı boşına kıdırıp cürediler. Künlerin birinde heş birşiyden kabarı bolmagan Narik bezirge karap:

– Bezirim biz özbaşına neylep cüremiz so dep soraydı.

– Hanımız seni üylendiriyek boladı. Barınız Narik men memleketdi bir dolaşınız da oga bir kız tabınız dep emir etti diydi.

– Onday bolsa biz boşı boşına şabalap cürmeyik. Handın emiri bolsa kaladın şetinde avlak bir üyde calgız ösken öksiz bir kız bar. Atına Menlisıluv derler. Onı ayttırıp maga berse kuvanırman diydi Narik. Bunı esitken son bezir Narik men kalege kaytıp kelediler. Bezir handın kasına barıp Narik’din amalın bildiredi. Han emirimen ayttırgan kızdı kırk kün kırk keşe toy yasatıp aladılar Narik’ke.

So künkeşiym bu kız carlılıktan sade camavlı tonlar kiygeni üşin kimse oga aylanıp karamagan. Partal işinde incidey gözel bir kızdın saklanganın Narik’ten başka birev parkına barmagan. Akıykatten de bu kız onday gözel eken ki boyı bir selbidey, mannayı aydın on dörtündey, kara kasları kaytanday, eki beti canı aşkan eki kızıl güldey eken. Kızdın toyı bolayatırganda onın sonday gözel bolganın körgen handın asrav ulı Mırza oga köz saladı.
Kel zaman ket zaman künler keşedi, aylar keşedi, altı ay toladı. Narik’nin üyinde şırak sönmeydi. Onın terezesinin kasında bir otlak şayır bar eken. Onda da handın bek kırlı bolmagan bir hergelecisi at bagıp turadıken. Bu, handın asrav ulı Mırza’dın her kün erte şekten “Hergelendi dolaşmaga keldim.” dep sıltav etip aslında Narik’din pişesini körmege kelgenin anlaydı. Künlerdin birinde Mırza süytüp dolaşıp cürgende hergeleci Mırza’ga yakın kelip:

– Mırzam tokta bürtüküy. Saga bir sözim bar diydi.

– Ne o kayır ma? dep soraydı Mırza.

– Kayır kayır ama Mırzam mına men bu keşe bir bargıda kaldım dep aytadı.

– Nevşün eken ayt bakalım diydi Mırza.

– Mınav sizin Narik’nin altı aydır toyı bolganı heş şıragının söngenin körmedim. Bu keşe kettim de terezesinden karadım. Pişesi bir tösekte catırı edi. Kolunın üstinde ot canadı alimolla! Maga köre bu bike heş Narik’ke layık tuvıl diydi.

– Onday bolsa kaytermiz onı şimdi? diydi Mırza.

– Narik sizin kulınız tuvıl ma? Bir mektup yaz da ciber onı erek bir yerge. Kıskayaklı tuvıl ma? Şaşı uzın akılı kıska derler. Narik ondan kaytıp kelgeşiym kandırırsın dep aytadı.

So yerde Mırza indemey turadı. Kaytıp sarayına ketedi. Barır barmaz Narik’di şakırtıp oga:

– Narik iyerle bir at! Komsu eldin hanına bir mektup aketiyeksin. Kaytkanda da Kaf tavına barıp maga bir iyer işün kavıy bir agaş alıp kaytarsın diydi.

Narik damga bir at iyerlemege ketedi. Mırza da mektubun yazıp baslaydı. Yazıp bitirgen sora barıp Narik’ke beredi.

– Sak bol, şalt kaytaman dep kaza belaga ograma. Keypinmen ketip keypinmen kel. Kaytbaga algasama! dep ögüt beredi.

Narik mektupdu alıp atına atlap colga şıgadı. Ketip barayatırganda tüsünüp baslaydı:

“Men ketip barayatırman ama bikemdin birşiyden kabarı yok. Üyge barayım da oga kayda ketyatkanımdı aytayım. Onın da kabarı bolsın. Bir de savlık man kal aytayım” diydi.
Sonnan son atın aylandırıp kerisin keri kaytıp keledi. Üyine barıp bikesine:

– Meni üş-dört küngeşiym karama dep aytadı em nevşün ketyatırganın anlatıp koyadı.
Bikesi biraz tüsüngen son:

– Sen ketsen ket ama keşe yarısından son saat eki-üşlerde kaytıp illa bir kere kelip üyündü bir aylan diydi.

Sondan son Narik colga şıgadı. Ketyatırganda onı kene de bir tüsünme aladı:

“Ay anasını! Nevşün Menlisıluv solay dep ayttı? Özim de erek bir cerge ketip barayatırman. Üyümdü kaydiy aylanıp ketiyek ekemen” dep oylanadı. Sonday tüsünüp ketyatganda şayırlık bir yerde toktaydı. Atından tüsüp şayırdın üstüne cantayıp catadı. Keşe eki  üş sırasında yanıp üyüne kaytıp baradı.

Atını agılga baylaydı. Üyinin terezesinin şetine kelip işkerge karaydı. Bir de karasa ne körsin? İşgerde handın asrav ulı oturup turu. Bikesine birşiyler aytadı. O da mırzanın tilegenini keri kaytaradı. Haman sora Mırza bir kaskırday bikedi tartkışlap turup namısına tokınmak üşin zor etedi. Narik’nin bikesi bakırıp yardım tilep baslaydı. Bunı körip Narik şıdayalmay terezedi şertedi. Bikesi mırzanın pançaday kollarından özin kutarıp cuvırıp kapıdı aşadı. Mırza kutırgan ittey netyegini bilmey ayatüyge şıgadı. Narik te ayatüyge kirip kapı artındakı satırın alıp mırzanın basını so satırmınan şavıp alavuyadı.

– Şimdi bunı kayteyikbiz dep soraydı Narik bikesinden.

– Netiyek ekensin? Boktan kelgen bokka aket köm onı kokka dep aytadı.

Narik Mırzadı süyrep alıp bikesinin aytkanınday aketip azbardaki kokka kömedi. Özi de atına atlanıp Mırzadın mektubını aketbege colga şıgıp ketedi.

Bir kün keşedi, eki kün keşedi, karaydılar mırza cok. Sora han bezirlerin şakırıp onlardan:

– Biznin Mırzamız cok boldu. Sondan bir kabar esitgen cok ba?

– Yok hanım. Senden ızınsız bir yerge ketmez edi dep cavap berediler.

Han bezirlerinin işinde birevü bek bilimatlı eken. O:

– Hanım! Elde ne kadar kisi bar bosa barini şakırtıp bir soraştırıp tınlayık diydi.

Eldin her yagına tellallar ciberip halktın barını bezirdin aldına şıgaradılar. Bezir sıraman epsinden:

– Handın uvulı Mırzadı körmediniz me? dep soraydı. Lakin “kördik bildik” degen bir kisi de şıkbaydı. “Taa kim kaldı” dep tüsinip turganda bezir:

– Senin otız dokız adamın taa bar onlardı da şakırtıp soraştırayık diydi. Onlardı da şakırtadılar. Aralarından da: “kördim bildim!” degen birev şıkbaydı.

– Taa kim kaldı? dep tüsinip turganda:

– Bir Narik kaldı dep cavap aladılar.

– Şakırınız Narik’di de ondan da sorayık dep aytadı!

Mektupdu taslap kaytip kelgen Narik’di şakırtadılar. O kapıdan kiryatırganda bezir onın öltürgenin esitip duvrudan:

– Narik Mırzadı kayttin? dep soraydı.

– Öltürdüm dep cavap beredi Narik.

Sonı ne sebepten öltürdün dep soraydı bezir.

– Bir kün erttemen saray azbarında cürü edim. Mırza meni şakırıp odasına aldı da: “Narik iyerle atındı komsu eldin hanına bir mektup aketiyeksin!” dep ayttı. Men basladım atımdı iyerlemege dep baslap basından geşgenlerdi anlatadı, Mırza’dı kaydiy öltürgenini, sorasında aketip kömgenini aytadı.

Bo memleketnin hanı bek duvru kisi eken. Özinin asrav ulının etken camanlıgını Narik’din avızından tınlap pitirgen son:

– Ayse kabaat menim balamda eken diydi. Sora Narik’ke köz yaşıman karap saga da cezam bundan son közime körinme! Eki at bir araba bereyim. Cükle pala-pırtındı, al bikendi de şegip ket mından, baska yerde yaşa. Mında kalsan seni körgen saytın balam közim aldına kelir. Menim bu sözlerime gücenme! dep öküm etedi.

Narik ertesi küni ertteminen turup arabasın cükleydi. Bikesini de kasına oturtup colga tüsüp ketedi.

Anav yer seniki mınav yer meniki dep keteberdiler. Kas kararıp kün kavusadı. O keşe colda kaladılar. Menlisılüv naday bir tüs köredi: Bir suv agıp ketyatganda ot bolup canıp baslaydı. Sora bir cavın kelip bu otdu söndüredi. Erttemen turganıman Narik’ke:

– Bizim bir ulumuz boluyak. Ot bolup canıyak, eceli de suvdan boluyak diydi.

Hakikatten de Menlisılüv avır ayaklı eken. Toktamay col ketediler. Künler, aylar geşip ketedi. Bir kün kula tüzde bikesi loksa bolup bir ul tabadı. Baladı cuvmaga suvları cok eken. Narik arabadan tüsüp suv izlep cüredi. Karay karay bir mal tuyagı şukırında toplangan bürtüküy suv tabadı. Balasın kuşagına alıp ol yerge aketedi de onı so suvmunan cuvup baslaydı. Baslaydı da balasının bir ayagının ökşesi birden cerge tiyedi. Balanın ökşesi tiygen yerden birden Hak tarafından şapdırılıp suv şıkbaga baslaydı. Baladı tertemiz etip cuvadılar. Cavlukları bolmaganı üşin arabadın işindeki cünge orap kundaklaydılar. Narik bek kuvanıp balasına karap karap toyalmay: “Batır balam batır cün cabınıp catır, ulumdun atı Şora bolsın, Batır bolsın” diydi. Sondan son özleri de barıp so suvda cuvunadılar. Cengillesip arabalarına minip gene colga tüsediler. Kete kete kecenin bir şagında üyken bir avulga baradılar. Baradılar da bir azbar kapısın kagıp:

– Keşyakşı, Allah misapiri alasınız ba? dep soraydılar.

O üynin iyesi bek mert bir kisi eken.

– Keşte kelgen siz caksı. Koş-sepa keldiniz buyrırınız! dep olarga azbardın kuvusundakı bir göz kümaledi körsetip:

– Barınız mine nav salkın üyde kalınız diydi.

Narik,  karttın bu üyinde bir eki kün konganson üşinşi küni ketiyik bolıp arabasın cüklep baslaydı. Kart da camige namaz kılmaga ketken eken. Kaytıp kelse ne körsin! Narik’din arabasın cükliyatırganın körüp:

– Narik kardaşım sen netibyatırısın dep soraydı.

– Ey acakam! Bir kün misapir eki kün misapir üşinci küni ket kapir derler. Eki künden beri aşap işip cattık. Alla binbir bereket bersin sav bolınız! Endi ketip bir nasibimdi kararman taa diydi.

– Kayda ketyekensin kardaşım? Bundan da üyken kısmet bolameken, otır kal mında! So otırgan üy saga anamdın sütindey halal bosun! Cas balan bar onumınan kayda ketersin, dep aytadı.

– Savbol acakam bolmaz. Men mında kalsam han menim mında yerleşkenimdi esitir, adamların ciberir de seni cezalar diydi.

– Kaysı han kardaşım? Kökişli Tama o senin korkkan Kazan Hanının topragı tuvıl. Onın mında ökümü cetbez. Bu yer Kırım Hanlıgının topragı boladı. Sonı aytayım; sen heş korkba. Ene azbar tolı malım bar. Saga bir sıyır da beriyim, sav da sütin iş. Sen de maga ırgatlarımdın üstinde bas-köz bolırsın. Kelin da üy işine kömek eter diydi.

Sonımınan Narik, karttın üyinde kuvana kuvana otırgan. Bek şalışkır em bek tertipli bolgan. Şora’dın artından bir de kızları bolgan. Onın atını da Kanıbek ataganlar. Üydün iyesi kart Narik’di öpöz kardaşınday süyedi eken.

Künler aylar seneler suvday agıp geşken. Şora da bek bir cigit bala bolıp ösgen. O zamanları köydün tanaların bakbaga ayırı şoban bolmaganı işün ballar bagadı ekenler. Şora da özinin bir tanasını karttıkılarga kosup köydeki baska ballarman barabar bakbaga kırga ketedi eken. Kündün birinde üyle vaktı ballar şölde tana bagıp asık oynap otırgan vakıtta bir taylı biye minip:

– Alla misapiri alasız ba dep canlarına bir sopakay keledi.

– Koş-sepa keldin sopakam buyır diydi Şora. Ondan son cuvırıp barıp ballardın tayakların toplap basların birbirevüne baylap üstine bir şepken cavıp bir terme yasaydı.

– Kel kölgege otur sopakam, Yaman arıpsın. Mınav kölgelik astında bürtüküy tınıslanırsın diydi.

– Savbol ulım! Sen bek epli bir bala ekensin dep sopakay kölgelikke kiredi. Şora da tutas ballardı basına cıynaydı:

– Bizge Alla misapiri keldi. Erek yerden kelipguy. Onı sıylamak kerek diydi. Sondan son bir balaga:

– Senin onbeş tanan bar, akel birevini soyayık da sopakaydı sıylayık diydi.

– Men babamdan korkarman dep cavaplaydı aytganı bala.

Ondan  baska bir balaga aytadı. O da razı bolmaydı. Karaydı bolyagı yok. Islap özinin mal degen birden bir tanasını soyadı. Bir kaş arkadaşın da kazan akelmege köyge ciberedi. Özi de teridi sıdırıp baslaydı. Mina endi sıdırıp boldum degende  ballar da kazandı alıp kelediler. Tanadın cartı basın parşalap kazan asadılar. Tösünden de kesek kesek et alıp pisirediler. Sorpamınan pisgen et azir bolgan son arıganından kalgıp kalgan sopakay da yukısından yanadı. Şora:

– Sopakay buyur kel sıpraga otur asımızdı işeyik diydi. Bütin ballar da sopakay man barabar sıpraga oturup karınların toyuradılar. Sondan son sopakay bi duva okup:

– Ey ballar! Meni sıylaganınız üşin sav bolınız. Col colşıga yaraşır colşı da colga yaraşır derler. Men de colıma karayım endi.

– Aşe sopakam anyerdeki avuldan geşiyek bolsan avırsınmasan minav tanadın kalgan yarısın salayım atına alıp ket onı da babama ber, akşamga seni sıylar. Babamdın atı Narik dep aytadı Şora.

– Bek aruv ulım. Sal aketirmen diydi sopakay.

Ondan son Şora tanadın etinin kalgan yarısın sopakaydın atına baylaydı. Endi sopakay atına miniyek bolayatırganda ballarga aylanıp:

– Ey ballar! Sizge bir oyun üyreteyim me dep soraydı.

– Üyret sopakam üyret dep bakırsadı ballar.

– Mine men so belimdeki kılışımdı minyerge kadayım. Siz bariniz onun şetinde artınız man aylanıyak bolup turınız. Men “aylanınız” dep bakırganda aylanıp baslanız. Kaysınız sonun üstüne kelip catsa so kılış mınan anav tay onın boluyak diydi.

Ballar artlarıman aylanıp tonkayadılar. So vakıt sopakay kılışın koynına saklap onın yerine bir tayak kadaydı, üstüne de şepkenin cabadı. “Aylanınız” degende ballar aylanıp  cuvruklap kelip şepkendin üstine catyak boladılar. Kelediler amma hepsi korkudan toktap kaladılar. Sade Şora birşiyden korkbay şepkenin üstine cuvırıp catadı.

– Apperim Şoram! Boluyak bala bogından belli bolır derler. Sen batır boluyaksın. So kılışman tay seniki. Amma şimdilik sen taa bek cassın. Vaktı zamanı kelgende bunlardın ekövünü de akelip saga teslim etiyekben, so küngeşiym maga amanat diydi. Savlık man kalınız dep şorşup atına minip ketedi. Kete kete akşam basta Narik’din üyin tabıp baradı.

– Narik, Narik! dep  bakıradı.

Narik üyünden şıgıp karaydı. Kasındakını birövge usatsa da kim bolganını şıgaralmaydı.

– Koşgeldin, kusura kalma sen menim atımdı bilesin ya… İşgerge buyır etgen son kayır ma dep soraydı.

– Kayır kayır! diydi sopakay. Mında kelmez burın tömen betteki şöllikte tana bagıp cürgen ballarga coluktum dep ballardın özünü sıylaganın uzun uzun anlatadı.

– Ay Narik so yerdeki cigit bala senin ulın eken. Tanadın da kalgan yarısın atımdın üstine salıp sizge ciberdi diydi.

Menlisılüv barıp attan etdi aladı. Kesek kesek etip parşalap kazanga iledi. Sopakay:

– Ay Narik menim üşin kazan asıp zahmet etbeniz. Men sade senimen bir körisip tanısmaga keldim diydi.

Narik men bikesi:

– Kon bizde sopakam dep calbarsalar da:

– Bolmas kaş men endi keteyim. Savlık man kalınız diydi, kalmay atına minip şıgıp ketedi.
So arada Şora kırdan kaytıp kelip:

– Aka, aka dep bakıradı. Mında bir sopakay keldi me dep sorap  men oga tanadı soyıp yarısın ondan sizge cibergen edim dep aytadı.

– Keldi keldi. Bek aruv etkensin dep barıp Şora’dı alıp kuşaklap süyedi.

Kün artından kün kuvar ay artından ay kuvar degenler. Seneler geşken. Narik özin toplap mal-mülk cıygan. Şora da on dört on bes yaşlarına kelgen. Künlerdin birinde sopakay mingen atına baylap arüv bir attı ceteklep akeledi:

– Narik Narik! Şora üyde me dep bakıradı.

Narik:

– Buyır sopakam üyde, kel işkerge kir diyatkanda sopakay oga:

– Ayt Şora’ga maga bir tasma tabıp akelsin diydi.

Şora da bir tasma akelip sopakayga beredi.

– Mina ulım! Sen endi vaktı-kemalına erdin. Al saga amanatındı akeldim diydi. Şora kuvana kuvana tasmadı alıp arüv attın moynına baylap: “Bunın adı Tasmager bolsın!” diydi. Ondan son sopakay kılışın şıgarıp Şora’dın beline kuşandırıp turup:

– Endi ulım eş korkbadan kayerge canın tilese so yerge ket dep arkasından bir kere sıypalap savlukban kal aytıp kelgen atımınan kerisin geri kaytıp ketedi. Sondan son o sopakaydı bırtta heş körmeydiler.

So aralar hanlık askerlik işin her yakga habar cibergen eken. Şora Narik’ge barıp:

– Aka men de askerlikke yazılayım diydi.

– Sen taa vakıtına kelmedin ulım. Vakıtı zamanı kelgende seni kaldırmazlar diydi Narik.
Şora akasının aytkanlarına razı bolmay ketiyekben şa ketiyekben dep üsteley beredi.

– Balam ketsen ket taa kayteyik aşe? Bar ket aşe colın aşık bolsın! diydi akası.

Şora zavklanıp kuvanıp agıldan Tasmager atını şıgarıp aruv etip iyerleydi. Ok sadagın, atkışın alıp anası azirlegen torba man aslıgını moynına iledi. Sopakay bergen kılışdı kuşanıp atına mingen son:

– Savlık man kalınız! Onlar meni almıyak bolsalar da men tabarman bir yolunu dep şıgadı.
Kete kete akşam basta kışlaga barıp yetedi. Kışladın bir kuvusunda bir takım biylerdin talimdi bolup otırganların köredi. Kaslarına barıp:

– Keş yakşı diydi.

Baylardın işinde Şora’dı tanıgan birevü:

– Keşte kelgen sen yakşı. Netip cürüsün biyerde Şoram? dep soraydı.

– Askerlikke yazılmaga keldim bey akam! diydi Şora da.

– Yaşa ulım, yalınız sen taa bek cassın.

– Cas bolsam da üyken adamlardan kalmam dep aytadı Şora. Konuşganı bey de:

– Onday bolsa kane köreyik! Seni bir sınap karayık. Atkışındı kolına al da tart sondan ogın man kışladın argı yagındakı kazıkka at.

Şora atkışından sozıp cibergende ogu kazıkdı tesip artındakı kaya taska baradı da onı ekige caravuyadı. Bonı körgen beylerdin işinde bek de kırlı bolmagan Aktaşlı Ali bey degen birevünün cüregi birden “şuv” etedi. Şünkü seneler avel oga bir palcı: “Kara sak bol. Şora degen birövü tuvuyak, bek bir batır cigit bolup ösüyük. Sen so Şora Batır’dın kolından ölüyeksin” dep pal aytkan eken. “Palcıdın aytkanı so bolmagayedi” diydi özü özine. Diydi amma onın işine bek üyken bir telaşe tüsedi. “Kaytip kutulur ekemen sondan?” dep uzun uzun oylanadı.

Aradan bir yıl keşedi. Şora hakıykatten bek batır bir asker boladı. Namı bütin hanlıklarga celdey cayılıp ketedi. Künlerdin birinde Şora Batır anasını, akasını, kızkardaşı Kanıbek’di em balalıktan oynasıp-külüsüp barabar öskeni arüvü Altın kızdı bek sagınadı. Beylerdin kasına barıp:

– Bey agalarım! Men anamman akamdı, avulumuzdu bek sagındım. İmkan bar bolsa sizden izin tilep keldim dep beylerden bir aylık üşin ızın alıp colga şıgadı.

Şora kete tursın Aktaşlı Ali bey özinin cigit askerlerinden onavın bir avlakga şakırıp olarga:

– Şora’dın aldına şıgınız! Sogunuz, sopalanız arüv etip. Yalınız öltürmey colından keri kaytarınız. Bir taa sizge şalım satbasın. Aklını bir basına toplayık sonun dep Şora’dın artından ciberedi. Aktaşlı Ali beydin askerleri coldu kıskartıp atların şavıp Şora Batır’dın geşiyegi colda bir şayırga barıp pısıp otıradılar. Bir zamandan son Şora Batır’dın:

Ay tuvgan yer tuvgan yer
Anam babam turgan yer
Sınır boyı eki hanga
Kazık bolıp turgan yer

Togayları tösektey
Terek dalı besiktey
Oynap külip ösken yerim
Cayrap catkan şeşektey

dep cırlay cırlay kelyatır eken. Birden Ali beydin askerleri aldına şıgıp “tokta” diydiler. O toktamaydı. “kayt” diydiler, kaytbaydı. Sondan son baslaydılar yaman yaman laflar aytbaga. Şora Batır kene indemey colına devam etiyek boladı. Atlarına atlanıp artından yetediler. Kamışgılıyak bolup ortalarına alıp dögerek boladılar. Şora Batır kümüsten kılışını kınından suvırıp şıgaradı.  Askerlerge kollarını bile kötermege pırsat bermey toguzavının basını şavıp aladı. Onıncısını da mısıktay etip celkesinden ıstap:

– Sizdi kim ciberdi? Şalt ayt! Aytbasan senin de basını uşırırman dep cekiredi. Bagışlanma tilep korkısından kaltıragan asker:

– Bizdi Aktaşlı Ali bey ciberdi. Onın adamlarımız dep aytadı sesi dirildep.

– Seni bagısladım amma bir taa karşıma şıkba. Bar ket Aktaşlı Ali beyine körgenlerindi ayt. Bundan son maga sizdey şapkınlardı cibermesin dep askerdi taslap ciberedi. Şora Batır’dın özü de Tasmager’ine atlanıp tagı da cırlay cırlay avulunun colın tutadı.

Askeri Ali beyge kaytıp baradı. Körgenlerini, bolup keşkenlerdi, Şora‘dın degenlerini birley birley aytadı. Bunı esitken son Ali beydin cüregine taa beter korku tüsedi. “Şora Batır şıgıyak degen ediler. Endi şek şüphe yok Şora Batır bu. Bunu bir ebini tavıp öltürmeli” dep oylanadı. Ertesi küni askerin canına alıp Kırım’dın hanına baradı. Bakıl etip hanga sonday dep aytadı:

– Sıylı başlı hanım! Kazan handın ulın öltürgen son senden soramay sokbay ızınsız senin hanlıgında, Kökişli Tama’ga kaşıp kelip kongan Narik degen bir hayın bar. So Narik onca yıl bolmasına karamastan şimdige diyim eş bergi bermey malın-mülkin cıyıp kününü kün etedi. “Hayından hayın tuvar” derler; bu kelmeşikdin özine usagan Şora degen bir ulı bar. Kulagına şalınganı bardır bek bir şapkın cigit. Birevdi dakbaydı. Bu cigit bıltır kışlaga kelip talim almaga başlagandan beri askerler üykenlerinin sözlerin tınlamap basladılar. Barısı onın artından iyerip bas kötermege avaslar. Mina tek tinevin menim en güvengenim askerlerimden toguzavının basını kıyıp, onıncısın taslap maga katı katı sözler cibergen. Menim aytkanıma inanmaytagan bolsan özün bir soraştırıp kara.

– Saga ne dep aytkan dep soraydı han.

– Neler aytmagan hanım. “Siz ordularınızdı zapt ete almazsınız, men zapt etermen” dep aytkan Bizim en güvengen askerlerimizdi “şapkınlar” dep karalagan degen Ali bey. Han askerge karap:

– Solay dep be ayttı?

– Onday büyik hanım dep cavap beredi asker.

Ondan sora Ali bey sözüne devam etip:

– Sıylı hanım, bu Şora basımızga bir iş şıgarıyak. Eger bunun aldın almasak babası Narik’dey bizim basımızga bir bela akelmese arüv birşiy. Bir şaresin karamak kerek. Söz sırası kelgende sonı da bildireyim dedim hanım. bu Şora’dın Tasmager degenleri bek yaman yakşı bir ciyren atı bar. O at saga layık. Emir ber, onca yıldır bergi bermey yaşaganı üşin men ertenden tezi yok so Narik men ulu Şora’ga bir oyun oynatayım. Olardın so Tasmager degen ciyrenini alıp keleyim diydi.

Bonlardı esitken han Ali beyge karap:

– Aşe heş turma ket de netersen et, maga so Tasmager degen atdı alıp kel dep emir beredi.
Ertesi küni erteşekten Ali bey canına kırk asker alıp toz dumanlatıp Narik’din üyine yetip baradı. Şora üyde cok eken. O komşı avulda bir toyga ketken eken. Ali bey aşuvunu şıgartıyak bolup kamışgısını Narik karttın basına basına yalla etgen. 

– Kırkavımızga kırk kısrak tabıyaksın em şalt man şalt kırk türli as asıp bizdi sıylıyaksın! dep cekirgen. Narik’ke semiz semiz koyların soydurtgan. Şora’dın anası Menlisıluv’ga kökrekten ketmez yaman yaman laflar saydırıp kazan kazan aslar astırıp sıpra saldırgan. Kızkardaşı Kanıbek’di kasına şakırıp arakıman bal kuydurgan. Aldılarına salıngan heş birşiyge de tiymegenler. Ondan son Narik’ke atların akeldirip aralarından Tasmager’di saylap algan. Atına atlanıp kamışkıman Narik’din basına közine dahlep bakıra şakıra adamları mınan şıgıp ketgen.

O kete tursın Narik kart bası-közi kan işinde bir atga minip komşı avulga barıp ulu Şora’dı karap cürgen. Lakin kıdırıp tabalmagan son “belki menim sesim esitir” dep sesin köterip sonday tolgap baslagan:

Şora’m Şora bolmanda
Şompayıp atka mingende
Aktaşlı Ali bey
Cavurunu menli bey
Cav körgende deli bey
Şekeleri şiliktey
Atkan okı bilektey
At beline mingen bey
At beline mingende
Aluv almaga şıkkan bey
Aluv almaga şıkkanda
Eldin şeti Narik dep
Kart Narik’ke kelgen bey

Şoram Şora bolmanda
Şompayıp atka mingende
Aktaşlı’nın Ali beyi
Aluv tilende kelmedin
Konak tilende kelmedin

Bizge aman bermey turdu
Kamışgısın sallap vurdu
Bas-közine kart Narik’din
Dahleyberip sogup turdu

Azbardakı koylarımdan
Semizlerin soydırttı
Anan Menlisıluvga
Kazan kazan et astırıp
Kırk türlü as pisirtip
Sıralar sıpra kondırttı
Kızkardaşın Kanıbek’ke
Bardakların tolturtup
Arakı balın kuydurttu

Kırk yemekten yemedi
Arakı balın işbedi
At üstünden tüsbedi

Argımaktan altav berdim almadı
Gebeden yedev berdim almadı
Celcetbez’di cetip berdim almadı
Kuscetbez’di koşıp berdim almadı
Tuyagı bagardı tüyep berdim almadı

Dört tuyagı togalı
Mannayı ayday tamgalı
Kuyrıgı calı kınalı
Torudu berdim almadı

Eriskende tav bızgan
Şabışkanda cav ozgan
Öneri men cılkıga bitkisiz
Kulagına kamıs boylap cetkisiz
Tuyagına şöyun collar tütkisiz
Ayakları kaytanday
Cuvırganı şaytanday
Tasmager senin atındı
Tartıp alıp ketti bey

Kartlıgım karsı aldıma kelgende
Caslıgım basımdan ötgende
Kamışgısın duv basıma tarttı bey
Kılışın kıl moynıma attı bey

Anan Menlisıluv’ga
Kökrekten ketbez sözler ayttı bey
Kızkardaşın Kanıbek’ke
Temirden suvık sözler etti bey

Bo korluktu körgende
Karşıgaday eki közüm kaynadı
Aktaş’dın Ali degen beyleri
Ayagının astında bizdi taptap oturdu
Til men aytılmıyak laplar kosup
Üşövmüzdün de mıyımızdı tolturdu

Şoram Şora bolganda
Şompayıp atka mingende
Sadagınga bolat kılış salmasan
Şırıldatıp kan öşimdi almasan
Arslan ulı Beygazi
Onın ulı Er-Tölek
Onın ulı Narik’ten
Sen ul tuvmay kız tuvdın

Bu sözlerdi esitkenimen Şora şalt man şalt babasının kasına barıp aşuv mınan sonday dep tolgaydı:

Şoran Şora bolmanda
Şompayıp atka mingende
Kart babama Narik’ke
Kelmes korlık ketirdim

Tez tez üyge keteyim
Celcetbezge mineyim
Aldasmanım alayım
Avıma tartıp baylayayım
Ak kılışım alayım
Aş belime tagayım
Ak kürevkem alayım
Önşen etke kiyeyim
Aktaş’tın öktem etken beylerin
Barıp kuvıp ceteyim
Şortlap ayagın keseyim
Tuvram tuvram eteyim
Tuvralgan ettey tuvrayım
Bölik bölik eteyim
Börtken koyday kırkayım
Böridey alıp cırtayım
Börktey alıp kiyeyim
Aşuvın ondan sorayım
Bo degenim etbesem
Mıradıma cetbesem
Narik ulı men Şora
Anamdan aram tuvgan bolayım

Bulardı ayta ayta Şora Batır
Yaman kızdı kızardı
Yaman kattı bozardı
Bugızlandı bosandı
Buzday temir kursandı
Celcetmez’di cetip ketti
Kuscetmez’di minip ketti
So ketüvmen men kete ketti
Ögiz Töbe’ge barıp yetti
Yöney baydın curtına
Ali beyge barıp cetti

Şora Batır’dın toz duman köterip azbar kapısına kelgenin körip Ali bey onı kapı aldına şıgıp karşılaydı. Şora Batır atların toktatıp Kuscetbez’din üstinden tüsbey turup Ali beyge solay tolgaydı

Salam aliykum Ali bey
Cavurunu menli bey
Tasmager atımdın basına
Kalay sıydı noktanız
Aytısıyak toktanız

Aktaşlı Ali Bey
At beline mingen bey
Menim atam Narik’din
Otavına tüsbedin
Arakı balın işbedin
Kırk kazan astırıp kırk yemek
Pisirtken son cemedin

Ey bey ulı Ali bey
At üstünden cekirip
Aluv tilep turgan bey
Tasmager menim atımdı
Tartıp alıp mingen bey
 
Bey uvulu men saga
Celcetbez’im bereyim
Kuscetbez’im bereyim
Kara künde canında
Can saklavın bolayım
Saga savluk tiley tiley
Cav aldında öleyim
Arüvlik minen aytayım
Men öfkemden kaytayım
Ber Tasmager’im kaytayım
Atımdın basın tartayım
Calbarıp saga aytaman
Aytkan sözime kelsene
Tasmager’im bersene

Şora’dın caksılık ban tilevine Ali bey öktemlik etip bulay tolgaydı:

Men mendirmen mendirmen
Can kutarmas erdirmen
Kan tasbalı bu künde
Tasmager’indi bermem men

Atındın basın tartıp ket
Ekidi berip birdi almak
Senin işin tuvuldur
Boş boşına kasımda turma
Tasmager’di alırman dep
Eş te turma ket avızındı kurıtba

Bunday aşuv laplardı esitken Şora Batır Ali beyge kızıp naday tolgaydı:

Ey Aktaşlı Ali bey
Cavurunu menli bey
Koy körgende taşkan bey
Cav körgende kaşkan bey
Kapayıp kökke kongan bey
Köşerli tavga köşgen bey
Bet-benizi tongan bey
Halkdı cılatıp ongan bey
Bonı kalay ödersin

Aktaş’tan atlanıp
Bizim atay Narik’ke
Konaklıkka bargansın
Kamışgındı sallay sallay
Atam menim Narik kartdın
Basına basına şalgansın
Bonı kalay ödersin

Kazan kazan et astırıp
Anam menim Menlisıluv’ga
Kökrekten ketmes laplar aytkansın
Onı kalay ödersin

Arakı balın kuydurtup
Kız kardaşım Kanıbek’ke
Temirden suvık sözler aytkansın
Bonı kalay ödersin

Argamaktan altav bergen almagansın
Gebeden yedev bergen almagansın
Celcetbez’di cete bergen almagansın
Kuscetbez’di koşa bergen almagansın
Tuyagıbagar’dı tüyep bergen almagansın

Aydap barıp cılkı işinde kirgensin
Tasmagerim’di tartıp alıp
Üstine sekirip mingensin
Aytılmaz sözler aytıp 
Anam akam kardaşıma
Toz şıgartıp şıgıp ketkensin

Ey bey ulı men senden
Bir tileymen bermeysin
Eki tileymen bermeysin
Köp tileymen koymaysın
Balşıbının öltürmey
Balın kalay aşarsın
Atımdın basın tartbıyakban Ali bey
Men bu yerden sogısbadan kaytbıyakban Ali bey

Sondan son Ali bey Şora Batır’ga bunday tolgaydı:

Köşerli tavga şık Şora
Körkindi sen köreyim
Kök köylegin kiy Şora
Önerindi bileyim
Köşerli tavdan artılma
Ali beyge katılma
Köşerli tavdan artılsan
Ali beyge katılsan
Ölgende yaman ölersin
Kara cerdin tübüne
Bir coklavsız ketersin

Şora:

Ey  bey ulu Ali bey
Taskan suvdan deli bey
Kaf tavınday könilin
El işinde sıylı bey

Saklavım menin sandır dep
Köp maktanma Ali bey
Saklavın senin san bolsun
San cetmegen köp bolsun
Sen saklavdan köşersin
Tasmager’imden tüsersin

Tasmager’imdi alırman
Sendey şaşpav beylerdi
Sapaldas pan kolga alıp
Kılışım man conarman

Sondan son Ali bey men Şora Batır Köşerli tavga baradılar. “Atısayık ba tutısayık ba?” dep soragan son Ali bey: “atısayık” degen. Sora Şora Batır:

Yaş soraştı beyminen
Atısbaga yaymınan
Yaş üykeni bey boldı
Beydin sozup atkan okı
Şora’dın iyer kasına kadaldı
Narik ulı Şora attı
Omrav yarıp ok tiydi
Şalım satkan Ali bey
Bir ögizdey ökirip
Onkasından cıgıldı

Ondan son Şora Batır ırgagı man Ali beydi atının üstünden tartıp alıp cerge tüsürüp kılışı mınan gevdevsin kırk tuvrap basını şavıp aladı. Tasmager’ine atlanıp Kuşcetbez men Celcetbez’di cetip Kökişli Tama avuluna tamaan aydaydı. Colda sandıraklaganday etip özü özüne sonday söyleydi:

Aktaşlı Ali bey ölgen kün
Ak davıtgay üyken kölü bülgen kün
Takıya börkim sıngan kün
Şölde aksam bolgan kün
Bulganıp öris etken kün
Karip atam kart Narik
Kagay sarda katkan kün
 
Kandavızım kozgalma
Kayratlı künde ilermen
Cas cüregim tebinme
Caksı tilek tilermen
Kılışım kından köp şıkba
Kızıl taska bilermen
Anam karip munayma
Elimdi kölge etermen
Ak Altın’ım munayma
Kavgalı künde yetermen
Alganşıgım kürsünme
Kumideki babana
Bölek savkat etermen

Uzaktan toz dumanlatıp ulunun kaytıp kelyatırganın körgen Narik:

Anav kara körüngen
Karakus kara tuvıl ma
Han kazagın öltürgen
Kademsiz Şora tuvıl ma

Kademsizdi katı kayrap ciberdik
Bu yazuvdun boyunda
Kara öltürgen karalmaz
Töre öltürgen tutulmaz
Menim ulum er Şora
Bu Kırım’dın işinde
Kayda kaşsa kutılmaz

dep aytıp pitirgen son Şora Batır kelip akasına sonday tolgaydı:

Al al atam al atam
Atlardın başın tut atam
Ali bey bugün ölgende
Senin yüzin külgende
Basın şavıp kakkanda
Irgagıma takkanda
Atlarımdı ceteklep
Kuvanıp üyge kaytkanda
Tav işinden keşkende
Serin bir cel eskende
Caslıgımdı esime tüsürdüm
Şölde şoray cürgenim
Asık oynap cürgenim
Boz at tana bakkanım
Şayırlıkta catkanım
Aksam künes batkanda
Yıldızlar cayrap catkanda
Ballarga ertek aytkanın
Sızılıp tanlar atkanın
Kuvanıp üyge kaytkanım
Aklımdan ketbiyek
Şimdi kene kaytaman
Sizdi mugaytıp aytaman
Bu kelişim son keliş
Ketsem bir taa kaytamam
Kara öltürgen karalmaz
Akam saga aytaman
Şoran Kırım’da kalalmaz

Kayda keteyim dep cürgen künlerde bir catkanda tüs köredi. Tüsünde Kazan’ga bargan boladı. Sondan son Şora Kırım’dan kaşıp bas tasalar işin Kazan’ga ketüvge bel buvadı. So oymınan akasına kelip bulay tolgaydı:

Al al atam al atam
Al savlık man kal atam
Aktaşlı Ali beyin öltürdüm
Basıma ketmez korlık keltirdim

Kazan degen el bar dep
Bas tasalar yer bar dep
Kaznalı Kırım’dı kaldırıp
Men Kazan’ga barırman
Halkına yardımcı bolurman

Men Kazan’ga bargaşiym
Kan cavmasın kar cavsın
Men Kazan’ga bargan son
Kar cavmasın kan cavsın
Men Kazan’ga barırman
Kazan’dı kazak almasın
Aydap colga salmasın
Taktasın otka cakbasın
Tasların suvga atbasın
Altmışka kelgen kartların
Top aldına salmasın
Kün körmegen arüvşeler
Kazak’ka kelin bolmasın
Men Kazan’ga barırman
Kazan batırı bolurman

Narik:

Bar bar balam bar balam
Barganda baktın aşılsın
Kazan elinin kapısı
Künnük yerden aşılsın


Dokız ay on kün kötergen
On ay on kün emizgen
Tartbalı besikke tayangan
Tan manı man uyangan
Tün uykusun dört bölgen
Seni bavırına bastırıp
Ayrı emşekten süt bergen
Menlisılüv anana
Ugray berip ket balam

Anasına baradı. Şora’dı kasında körgen Menlisılüv:

Ketbeş balam ketbeş
Bu terslikdi etbeş
Kartayganda atandın
Belin yaman bükbeş
Karıp anandı karlendirip
Kökreklerin sökbeş
Kanibek degen kızkardaşın
Köz yaşların tökbeş

Şora anasına:

Al al anam al anam
Al savlıkban kal anam
Dokız ay on kün kötergen
On ay on kün emizgen
Tartbalı besikke tayangan
Tan manıman uyangan
Tün uykusun dört bölgen
Tartıp sütin emgenmen
Men bavırına bastırıp
Can cüregine singenmen
Bugünki halımdı körsene
Sütün halal etsene
Men keteyim anayşıgım
Razılıgın bersene

Bonı esitip anası sonday tolgaydı:

Bar aşe balam bar balam
Barganda baktın aşılsın
Kazan elinin kapısı
Künlük yerden aşılsın
Kel balam seni süyeyim
Sütüm halal eteyim
Basın közin sıypalap
Ogırlı collar tilep kalayım

Ondan son kızkardaşı Kanibek cuvırıp üyden şıgadı. Akasını kuşaklap solay tolgap cılaydı:

Tasmager atına mingensin
Kuyrıgı man calının
Cibeklermen tüygensin
Akam kayda ketesin

Ok yayındı takkansın
Ok batpagan küvendi
On omızına salgansın
Akam kayda ketesin

Bolat kılış baylanıp
Kırım’dı ters aylanıp
Karabaş süngin köterip
Akam kayda ketesin

Oyalı şepken kiygensin
Ok sadagın ilgensin
Sol kolında kuş tutup
Akam kayda ketesin

Kartayganda anav atamdı
Cılatıp kayda ketesin
Kanibek süygen kardaşın
Kimge amanat etesin

Şora Batır kızkardaşı Kanibek’ke solay cavap beredi:

Tasmager’ime mingenmen
Kuyrıgın calın tüygenmen
Toz konmasın degenmen
Okım yayımdı takkanman
Ok batmagan küvemdi
On omızıma salganman

Cavlar körip kaşsın dep
Bolat kılış baylasam
Kırım’ga karşı aylansam
Kara baş süngim köterip
Oyalı şepken kiyip
Sol kolıma kuş tutup
Kaznalı Kırım’dı kaldırıp
Yetmiş şakırımlık Kazan’ga
Kömek etbege baraman

Men Kazan’ga bargaşiym
Kan cavmasın kar cavsın
Men Kazan’ga bargan son
Kar cavmasın kan cavsın

Cılama kardaşım cılama
Oynap külip keteyim
Men Kazan’ga ceteyim
Halkıma kömek eteyim
Tüşsem şeyit tüseyim
Ölim şerbetin işeyim

Şora şıgıyak bolganda babası Narik oga sonday dep ögüt beredi:

Bay terekdin şaykalması celdendir
Kart terekdin şart sınması beldendir
Törelerdin keşinmesi eldendir
Ak kiyikdin cuvırması meydandır

Aptal bolsa at da cav
Kıtımır bolsa kurtka cav
Catagan bolsa ul da cav
Kezegen bolsa kelin cav
Oynak bolsa kız da cav

Dumanlı kün tülki ozar
Boranlı kün türlü ozar
Bek bezengen toyda ozar
Belgili arüv künde ozar
Kodalak arba col bızar
Caman bike üy bızar

Küşim bar dep maktanma
Küşin keter kün bolur
Malım bar dep maktanma
Malın piter kün bolur
Tuvganman dep kuvanma
Tuvgan ölgen kün bolır
Keşken canın cerinden
Kutılmastay kün bolır
Bir özinden başkasın
Könilge almaz kün bolır

Körgen yerde köz kalır
Cürgen yerde ız kalır
Kardaş ölse kar kalır
Sırdaş ölse sır kalır
Oynaş ölse tul kalır
Kimdi süyse sonı alır
Cigit ölse namı kalır
Atı ölse nalı kalır
Bayıgan ölse malı kalır
Mal artından köz kalır
Kalganlarga kavgaga
Altın kümis tal kalır

Ecel cetbey ölim yok
Ölim emirin bilim yok
Ecel cetip ölgen son
Eş birevge kalmak yok
Bu dünyaga kelgen son
Ölmey kalgan birev yok
Ecel cetse emel yok
Kutılmaga temel yok
Cılasan da payda yok

Biken kalsa bay tabar
Kızın kalsa yar tabar
Ulın kalsa mal tabar

Mingen atın bos kalsa
Minmege er tabılır
Kiygen tonın bos kalsa
Kiymege er tabılır
Ketgenge ne tabılır

Aytkanımdan şıkba sen
Akşam şaktan atlanıp
Cargalık tavdan ötbe sen
Kazan’dakı Kazı Giray handın
Sarayı aldından keşbe sen
Suvsaganda car boyından işbe sen
Kazan’dakı kartlardın
Tilegin keri kakba sen
Birevdin buşıgın kördim dep
Cılanday barıp şakba sen
Kazan elde han bolsan
Habarın elge dan bolsa
Kartayganda atandı
Bir yoklamay koyma sen 
Yer tabalmay şegişsen
Sali karttı kara sen
Senin ulın bolaman dep
Selamımdı ayt oga sen

Sali kart saga col tabar
Col tapbasa yer tabar
Yerlilerden er tabar
Dostlaşıp senimen at şabar
Ketsen ulım atlan ket
As aşamay suv işbey
Keşe kündüz yuklamay
Seni sagınıp beklegen
Altın arüvine ogray ket

Şora Batır akasının aytkanların tınlap anası man akasına, kız kardaşına savlukban kal aytıp sonday tolgaydı:

Savlık man kal can akam
Aytkanların bek arüv
Kulagıma küpe etermen
Sali kartdı tabıp men
Selamındı aytarman

Men Kazan’ga bargan son
Han bolmaga barmayman
Bey bolmaga barmayman
Han etseler eş bolmam
Bey etseler eş kalmam

Savlık man kal anayım
Savlık man kal kardaşım
Men Kazan’ga bargan son
Yıldızlar bolır yoldaşım

Şora Batır atına atlanıp komsu avuldakı alganşıgı Altın’ga savlukban kal aytıyak bolup colga şıgadı. Uzaktan Şora Batır’dın keliyatırganın körip Altın kuvanıp Şora’dı sonday takmak man karşılaydı:

Anav şayır mınav şayır arasından
Duman şıgadı budak budak
Şoraşıgım keliyatır oga kuvnak
Şoraşıgım at bereyim ton bereyim
Ak şal atın iyerin salıp mingizeyim
Tülki tonın özim ıslap kiygizeyim
Gül terekdin salkınında catgızayım
On parmagım şartaş etip oynatayım
Şinatayım sakız etip şaynatayım

Şora süygeni Altın’dın cırın cüregi carılganday bolıp tınlasa da oga sonday diydi:

Al ak Altın’ım arüvim
Al savlık ban kal arüvim
Aktaşlı Ali beydi öltürdüm
Basıma ketmez korlık ketirdim

Minmege bersen tülpar ber
Şapkan saytın yorılmaz
Kiymege bersen küve ber
Tartkışlasam cırtılmaz
Süymege bersen süygin ber
Şoran seni mıtalmaz

Kazan degen el bar dep
Baş tasalar er bar dep
Kaznalı Kırım’dı kaldırıp
Seni arüvim mugaytıp
Men Kazan’ga baraman
Kazan’da batır bolaman

Altın:

Kün ne bolur aydan son
Ay ne bolur yıldan son
Alangar közlü ak şortan
O ne boladı dep sorasan

Aydın anası deniz bolur
Tınıp turgan kölden son

Kara laşin o ayvan
Ne kumsagan ne yegen
Edil’den köp şöplegen
Kazı mınan kuvdan son

Biydayak kus o ayvan
Zarnap kökke şıgalmaz
Şekke pitken eki ölen
Cavın cavıp ketken son
 
Egirsektey oralıp pitgen kök oray
Baylardın iyti otlar maldan son

Şaşaklıktan biy sarkar
Bay üyinden toy darkar
Eki totay kızdan son

Törkinden kelgen bay kızı
Tirkemege tana tapbaz
Ayırı tuyak maldan son

Maktanşılık bolmaydı eken
Davlet bastan taygan son

Batirşilik bolmaydı eken
Eleslengen eki argımak attan son

Menaresi kökke yetken kök saray
Karap bolıp keter eken
Töbesinden ayunduruk sogup bızgan son

Kubursıgan şeşekey
Kavrap keter solgan son

Cıltırap turgan kızıl cibek
Şilte bolur tozgan son

Kubırsıgan arüvler
Kurtka bolur ozgan son

Öptek aşamam nardan son
Kaz aşamam kardan son
Bayga barmam senden son

Küymenlesgen köp yaman
Kotanlı koyga kol sozup
Bek köp korlık tiygizir
Sen arüvim ketgen son

Al ket meni Şoram ala ket
Atın calına sala ket
Artından sansız dabır kuvganda
Aldından sarı sazlar buvganda
Altın adlı arüvindi ırgagın man ilip
Kurban etip şala ket

Şora elden şıgıp barayatırganda şeleklerin suv man tolturgan omızındaki kuyanaska ilip keliyatırgan bir kelinşekke uşıraydı. So kelin Şora’dın savıtlanıp baryatkanın körip solay tolgap soraydı:

Kara-kaska arüv atka oturup
Kandavızga sansız yebe tolturup
Mergenindi onlı-sollu teris ilip
Ok batmagan küvendi
On omızına astırıp
Kara baş sünin köterip
Torbaların ters ilip
Oyalı şepken kiyinip
Sol kolına kuş alıp
Aş beline kılış tagınıp
Kaznalı Kırım’dı kaldırıp
Cargalık’dın boyımınan atlanıp
Cav karşı aldına aylanıp
Ekindiden el taslap
Törem kayda barasın

Şora:

Töre tuvıl karaman
Egiz tuvıl daraman
Avulumdu sorasan
Kökişli Tama derler oga
Ondan kelip baraman

Asılımdı sorasan
Arslan ulu Baygazi
Onın ulu Er-Tölek
Narik ulu Şora’man

Barır yerim sorasan
Yetmiş şakırımlık Kazan’ga
Kara künde kuşanıp
Kömek etmege baraman

Men Kazan’ga bargaşiym
Kazan’dı kazak almasa
Aydap colga salmasa
Taktasın otka cakbasa
Tasların suvga atbasa
Altmışka kelgen kartların
Top aldına salmasa
Kün körmegen arüvler
Cavga kelin bolmasa
Kişkenekey balları
Cılap özkis kalmasa

Kara kiyingen Kazan’dın
Kalasının işinde
Kapısının tübinde
Taska sokkan
Temirşigi bolurman

Solay etip Şora Kazan’ga barıp yetedi. Onı saray kızlarından birövü körip cuvurup han biykesi Süyimbike’ge barıp sonday tolgaydı

Kazan’dın saf oramın ötkende
Saraydın karsı aldına kelgende
Astındaki ciyren atı süründi
Basındagı suvsar börkin tüsürdü
Karkıraday kara aydarı köründü
Ayday beti ala kökke atıldı

Sosu kelgen misapir
Aktaşlı Ali beyin öltürgen
Özüne ketmez korlık keltirgen
Han yalalı kayratlı
Şora bolganga usaydı

Şora Kazan’ga kirip han sarayına toktamay Kazan’dın bir şetinde yaşagan Sali degen kartga barıp bulay tolgaydı:

Ey Sali kart Sali kart
Selam berdim sizlerge
Selam berdim Sali atam
Almaysın ma üyine
Can avırıp sen meni
Ala koysan üyine

Atam curtı Kazan’ga
Kalabalık iş tuvsa
Mıyıgımdı burarman
Men cavlardı kuvarman

Sali kart:

Seksen beşke kelgenmen
Seksen batır körgenmen
Doksan beşke kelgenmen
Doksan batır körgenmen

Endigisi bu künde
Doksandan toguz ötüp baraman
Kim ekenin bile almay
Şaşıp kalıp turaman

Asılındı aytsana
Kim ekenin bileyim
Üyime alıp kireyim

Şora Sali kartka sonday tolgaydı:

Men argınman yorgınman
Ak sunkarday kırgınman
Asılımdı sorarsan
Ay tamgalı tamaman

Atamdın adın sorasan
Arslan ulu Baygazi
Onın ulu Er-Tölek
Onın ulu Er-Narik
Narik ulu Şora’man

Ondan selam aytaman
Bu künimdü sorasan
Soltan kölde yaşagan
El kayırın aşagan
Sali kart senin ulunman

Sali kart:

Üyge kir dep aytbaga
Kart atandın şayı yok
Şayın aytıp kayteyim
Şayına salır mayı yok
Öptegi yok tuzu yok
Bir ulu yok kızı yok
 
Carlıdan carlı akayman
Kökiregim sırıldap
Cüregimde mayım yok
Düniya mınan payım yok
Üyge kirip sen balam
Kart anandın kolın al

Sondan son Şora Sali karttın üyünde toguz yıl yaşaydı. Bir kün Sali kart Şora’dı batirlerdin cıyınına alıp baradı em özü bulay tolgaydı:

Kimler yok ta kimler bar
Bu cıyındın işinde
Türlü türlü baylar bar
Türlenmegen batır bar
Kaban kölinde kamış bar
Köl işinde tanış bar
Tanış işinde Şora bar
İnanmasan  kara  bar
Bondan ülken kala bar
Kaban kölinde kulan bar
Köl işinde cılan bar
Cılan baslı duşman bar
Sekerli kölde sunkar bar
Suv işinde majar bar
Majar basta İban bar
Elden alım aldırmaz
Iygi tuvgan Mamay bar
Degerşigi yazıda
Torbası man togayda
Tentek köşken Nogay bar
Handın Kamber ulu bar
Özden bolsan oga bar
Biyeler minip toy etken
Tavda Kazı Mırza bar
Şeşen bolsan onda bar
Sarayda Kulınşak Batır bar
Batır bolsan oga bar
Şılbırlı süngi kolga algan
Alınşak degen dosı bar
Aga bolsan oga bar
Kara süngi kolga algan
Kapı avızına tayangan
Sali’din ulu Şora bar
Sınık süyem eli bar
Arala kapıdın arasın
İnanmasan kara bar

Bu cıyında sogıska barmazdan aldın sıylanıp zavk etip oturgan batirler Şora’dı körmeydiler. Sondan son Şora öpkeley berip olarga karap bulay tolgaydı:

Kulınşak ban Alınşak
Soltan kölde yaşagan
Maktanmaga bek koşak
Sali kartdın üyünde
Men toguz yıl yaşadım
Tanımadı birövünüz
Boş boşuna oturup
Öptek tuzın aşayman
Halk aytkanday bar eken
Oysız eken hanınız
Bu Kazan’dın hanı bar da danı yok
Kadısı bar da töre yok
Köremen de bilemen
Arakı ballar tilermen
Kazan’dı basıp cav kelse
Neterimdi bilermen

Şonday son Kulınşak Batır namuslanıp bulay tolgaydı:

Seher tandan bilingen
Süyimbike sarayının
Karşı aldına kelgende
Tasmager atdı sürüngen
Narik ulu sen me edin

Kaban kölinde yaşagan
Toguz yıl konak bolıp aşagan
Narik ulu sen me edin

Sadaktı belge ilmedin
Saklık mınan yürmedin
Saksızlıkta tanıskan
Narik ulu sen me edin

Sondan son Kulınşak Batır yoldaslarına karap solay tolgaydı:

Argımaktı arpa berip
Dal terekke baylanız
Ayanızban sıypanız

Kıstavlıda kıyında
Tatar atına col berip
Tannayından kan kelip
Tarbayıp tursa körersiz

Kazan artı boz kamış
Boz kamış ta nar kamış
Endigiden sonıra
Kısılganda körersiz

Sıraga kelgen batırga
Tostakayın tolturup
Sıradan ornın beriniz
Kazan adlı kalege
Şurkıldagan avur asker tolganda
Karap tursa körersiz

Şora:

Kabırgama pitken bavır et
Kanım töger usaydı
Kan şıkmagan süyekte
Keter kus uyalar usaydı
Azizlengen bu canım
Bu Kazan’ım özü üşün
Şeyit keşer usaydı

Sondan son Şora Sali karttın üyüne kaytadı em onda yaşap kaladı. Ama  Kırım’da kalgan atası Narik’di han cezalap malın-mülkin alıp tilenşilikke kaldırgan. Narik kart tilenip el kıdıra yüre Kazan’ga kelip şıgadı em bulay tolgaydı:

Kazna kazna mal kelse
Kaznacılar kuvanır
Kapı aldına cav kelse
Kulınşak mınan Er Şora
Kara kanga boyalır

Sondan bolgan batır Şora atası
Endiden son bu künde
Kırşavlı şelek kolga alıp
Elden elge aylanır

Şora akasın razı etip ozgarıp ciberedi. Sondan son Kazan üstüne cav keledi. Bu soguşta Şora Batır cigitlerdey sogışıp cavdı keri kaytaradı. Sonday etip Şora Batır nam kazanıp dokız sene dokız ay Kazan’ga eş bir cav kirsetbey keri kagadı. Ama son seperi bek kanlı sogış boladı. Cavlar Kazan’dı sarıp aladılar. Cer astından da col kazıp Kazan kalasının astına köbetip barut salıp kaladi uşıradılar. Bu soguşta halk uzun şuv etip karma-karısık bolup kaşıp can kutarmaga yer karaydı. Her yer darma duman bolgan. Batırlardın bir talayı şeyit bolup ölgen, bir talayı esir tüsken. Şora Batır calgız kalıp turmadan cavlar man soguşsa da bir zamandan son karaydı üş yagından cav askerleri minen saruvlı kalgan. Aldında kaşıyak yeri tek car boyındakı Edil suvı eken. “Esir tüsüp cav kolunda kor boluyagıma özümdü cardan Edil’ge atayım taa arüv” dep Tasmager atı mınan barabar Edil suvına atılıp batıp öledi.

Künlerden bir kün Şora’dın anası Menlisıluv onı karap Kazan’ga keledi. Ol Kazan yürüp körüngen birövden Şora’dı soraydı. Ama Kazan’da halktın barının derti özüne yetedi, Menlisıluv’du  esge sanga algan kisi cok. Sondan son  solay tolgaydı

Atan tüye akırıp
Boz tanalar bozlasıp
İnraga turgan bir künde
Şoram mınan Tasmager
Aşuvlanıp kürsinip
Kara suvga batkan kün
Kökte yaltız Şora’mdı
Körgen bar ma biykeler

Bonu esitken bir kız

Ay ay kurtka ay kurtka
Korcındı ilip moynına
Sen de nege kelgensin

Bu kıyınlı Kazan’ga
Tiri bolıp cürsen de
Sen şe karip ölgensin

Bizge kıyın kelgen son
Sen de kimge kereksin

Menlisıluv:

Karşıgadan turgan torgayday
Totaydan tuvgan sultanday
Agalar divan etgen
Aydın kara töbedey
Kabırgadan onın özü
Artık şıkkan sabiydey
Artka pitgen süyegi
Er birövü arşınday

Ey biykeler totaylar
Kaysınız ul tapkansınız
Kazan sarda duvlagan
Kan caralı Şoramday

Kolumdakı oymagım
Ak kümistey tırnagım
Ekövü birden mayırılıp
Sol korlıkka köne almay
Düniyaga betim berip yüralmay
Botası ölgen tüyedey
Bozlay bozlay kelgenmen
Can bavırım Şoram’dın
Ölgenin bugün bilgenmen

Bu Kazan’dın kartından
Yetim kalgan casından
Soragandan payda yok
Magazıga kireyim
Abılkasım cas soktadan
Ulımdı barıp sorayım

Abılkasım cas sokta
Meni karap körsene
Can bavırım Şoram’dın
Bir habarın bersene

Abılkasım cas sopka oga sonday dep tolgaydı:

Ay ay anam ay anam
Ay yıgılgan usaydı
Ay da kün de kosulup
Ten yıgılgan usaydı
 
Kart atası Narik’din
Beli sıngan usaydı
Menlisıluv anaydın
Közi şıkkan usaydı

Barin aytıp neteyim
Senin ulın er Şora
Dokız sene dokız ay
Bu Kazan’da dav etip
Batirligin nam etip
Ahırısı ay medet
Suvga ketgen usaydı

Bunu esitken Menlisiluv sonday bozlaydı:

Ay ay künim ay künim
Suvga ketgen usaydı
 
Can bavırım Şora ulum
Kaygın mınan kıyının
Esten ketbez ok boldun
Cok boldun Şoram cok boldun

Endi kalay eteyim
Botası ölgen tüyedey
Bozlay bozlay keteyim

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.